CM Controller magazin 3/06
Biel : Bi t te l a s s e n Sie m i c h n a c h f a s s e n .
An w e l c h e n Kriterien k a nn e i n Un t e r n e h –
m e n f e s t ma c h e n , w i e d y n a m i s c h d a s je–
we i l i g e U n t e r n e h m e n s u m f e l d i s t u n d
w e l c h e p r a k t i s c h e n Ko n s e q u e n z e n ha t
d i e s für Ma n a g e r u n d Control l er?
Kr u s e : We n n d i e D y n am i k im Unt er –
n e hme n s um f e l d s t e i g t , g e r a t e n d i e e ta–
bl i er t en St rukturen u n d d i e e i n g e ü b t e n
P r o z e s smu s t e r z u n e hm e n d s chne l l e r un–
ter Druck. Die Ha l bwe r t s z e i t v o n Erfolgs–
k o n z e p t e n n i mm t deu t l i ch ab . Der Zyk l us
v o n de r Einführung b i s z um Erreichen der
S ä t t i g u n g s p h a s e wird kür z e r Der zu lei–
s t e n d e Au fwand en t s pr i ch t i mme r früher
n i cht me h r d e m Nu t z e n . Für e i n e n k l e i nen
Zu g ew i nn m u s s e in s t e t i g w a c h s e n d e r
Inve s t g e l e i s t e t we r d e n . Ein Be i spi e l a u s
d e m Spor t kann d i e s ve rdeu t l i chen . Viele
l ahre l ang h a b e n d i e Ho ch s pr i ng e r e i ne
Technik op t imi e r t , be i der m a n v o rwä r t s
s e i twä r t s übe r d i e Lat te spr i ng t - d e n
St raddl e . In d e n 6 0 e r n d e s l e t z t en j ä h r
hund e r t s s t i e ß d i e s e Sprung t e chn i k d a n n
an ihre Grenzen . Auch mi t i n t e n s i v s t em
TVaining l i eßen s i ch d i e Be s tma r k e n nur
u m Mi l l ime t er n a c h o b e n b e w e g e n . Sol–
c h e S ä t t i g u n g s p h a s e n s i nd e in klarer Indi–
kator für d i e No twe nd i gk e i t e i n e s Mus t er –
w e c h s e l s . Be im Ho c h s p r u n g führte der
Ame r i kane r Dick Fösbury d a n n d i e n e u e
Technik ein. Zur Übe r r a s chung aller sprang
er r ü c kwä r t s übe r d i e Lat te und wu r d e
1 9 6 8 Si eger be i d e n O l ymp i s c h e n Sp i e l en
in Mex i ko . Der Fosbury-Fl op wa r g e bo r e n .
Ne u e Le i s t ung s d ime n s i on e n wu r d e n mö g –
l ich. Im Un t e r n e hme n kann n i ema n d e i ne
derar t i ge En twi ck l ung b e s s e r d i agno s t i –
z i e r en a l s de r Cont ro l l er In g e w i s s e r
We i s e i s t d e r Co n t r o l l e r ü b e r s e i n e
Tä t i gke i t e i n s e n s i b l e s M e s s i n s t r u m e n t
für d i e D y n a m i k i m U n t e r n e h m e n s -
Um f e l d .
Da s Ma n a g e m e n t ha t d i e Auf–
g a b e , d i e S i gna l e richt ig zu d e u t e n , d i e
n o t w e n d i g e n Ve r ä nd e r un g s p r o z e s s e ein–
zu l e i t en u n d v o n b e s t p r a c t i c e au f n e x t
p r a c t i c e umz u s c h a l t e n .
Biel : Zun ä c h s t v i e l en Dank für Ihre Einord–
n u n g me i n e r Kol l eginnen und Kol l egen in
der Ün t e r n e hme n s p r a x i s . We nn wir - w i e
S i e a u c h a u s f ü h r e n - d e r u mw e l t –
b e z o g e n e n Dy n am i k s o g r o ß e B e d e u t u n g
und e r h e b l i c h e n Einf luss auf di e Unter–
n e hm e n z um e s s e n , m u s s m a n d a n n po in–
tiert folgern „Andere Umwe l t - a n d e r e s
Ma n a g e m e n t und a n d e r e s Control l ing"?
K r u s e : Mi t d e r E r h ö h u n g d e r Ver–
ä n d e r u n g s g e s c h w i n d i g k e i t im Un t e r –
n e h m e n s u m f e l d wi rd t a t s ä c h l i c h e i n
P a r a d i gme nw e c h s e l n o t w e n d i g . Bei s ta–
b i l en R a hm e n b e d i n g u n g e n ist d a s Opti–
mi e r e n d e s B e s t e h e n d e n w i c h t i g . Ma n
s e g e k a n e i ne r b e k a n n t e n Küs t e . Es gik,
Fehler z u v e rme i d e n . Di e Führung defi–
ni ert Ziele u n d d a s Cont ro l l ing m a c h t d i e
Differenz z u r t a t s ä c h l i c h e n Le i s tung s i cht –
b a r Di e d o m i n i e r e n d e n H a n d l u n g s –
s t r a t e g i e n s i n d S t e u e r n u n d Re g e l n .
M a n a g e m e n t v o n S t a b i l i t ä t i s t d i e
M i n i m i e r u n g d e r A b w e i c h u n g z w i –
s c h e n So l l u n d Ist . Es g e h t pr imär u m
Ko s t enr eduk t i on , Qua l i t ä t s s i che rung u n d
Prof i tabi l i tät . Be im Üb e r g a n g z u n e u e n
Mu s t e r n s t e l l en s i ch d a g e g e n vö l l i g an–
d e r e He r au s f o r d e r ung e n . D a s M a n a g e –
m e n t v o n I n s t ab i l i t ä t g l e i c h t d e m Auf–
b r u c h z u u n b e k a n n t e n K o n t i n e n t e n .
An d i e St e l l e d e s de f i n i e r t en Zi e l es tritt
e i n e m o t i v i e r e n d e V i s i o n , d i e e s d e n
M e n s c h e n l e i c h t e r m a c h t , m i t d e r Ver–
u n s i c h e r u n g d e r V e r ä n d e r u n g u m z u –
g e h e n . Da s Cont ro l l ing wi rd z u m Früh–
w a r n s y s t e m für p l ö t z l i ch a u f t a u c h e n d e
Un t i e f en u n d kn a pp e r w e r d e n d e Re s sour –
c e n . Fehler u n d Ine f f i z i enzen s i nd u n v e r
me i d b a r e B e g l e i t e r s c h e i n un g e n de r ge –
m e i n s a m e n S u c h b e w e g u n g . Die d omi –
n i e r e nd e n Ha nd l un g s s t r a t e g i e n s i nd Aus –
prob i eren und Se l b s t o r gan i s a t i on . Es g e h t
u m Kreat ivi tät , I nv e s t i t i on s b e r e i t s c ha f t
u n d R i s i k o a b s c h ä t z un g .
Bi e l : Ich m ö c h t e Ihre Ums c h r e i b u n g de r
Cont ro l l er t ä t i gke i t aufgre i f en . Control l er
w e r d e n g e r n - je n a c h S t a n d p u n k t u n d
p e r s ön l i c h e r Ph i l o s o ph i e - a b w e c h s e l n d
a l s Erbs enzäh l er , Regi s trator , Nav i ga t or ,
Lo t s e u n d d e r g l e i c h e n a p o s t r o p h i e r t .
Mu s s s i ch im R a hme n d e s v o n u n s d i sku–
t i er t en „ umw e l t b e z o g e n e n An s a t z e s " d e r
Con t r o l l e r v e r s t ä r k t a l s „ I nn o v a t o r " ver –
s t e h e n ?
Kr u s e : Ve r änd e r ung ist u n d b l e i b t w i e
s c h o n e r w ä h n t Füh r un g s a u f g a b e . Da s
Con t ro l l i ng s o l l t e auf k e i n e n Fall v e r
s u c h e n , z u m e i g e n s t ä n d i g e n Au s l ö s e r
o d e r Träger v o n I n n o v a t i o n s p r o z e s s e n
zu we r d e n . De n v i e l e n Be i s p i e l en , in de –
n e n v e r s u c h t wu r d e , d i e Ve r änd e r ung s –
d y n am i k in U n t e r n e hm e n dur ch Paral lel–
h i e rar ch i en a n z u r e g e n , ist e i n s g eme i n –
s a m - s i e s i nd l e t z t l i ch al l e g e s c h e i t e r t .
I n s b e s o n d e r e d i e P e r s o n a l b e r e i c h e ha –
b e n v e r s u c h t , d u r c h d i e A u s b i l d u n g
v o n C h a n g e A g e n t s d i e i m U n t e r n e h –
m e n v o r h a n d e n e n „ L ä h m s c h i c h t e n "
z u u m g e h e n . Die s o a u s g e h e b e l t e n Füh–
rung s kr ä f t e r e a g i e r t e n e b e n s o p r omp t
w i e t re f f s i cher Die Wi rkung de r Ch a n g e
A g e n t s b l i eb e n t s p r e c h e n d we i t h i n t e r
d e n Erwa r t ung e n z u r ü c k u n d d i e pe r s ön –
l i che Frus t rat i on der i ns Re nn e n ge s ch i ck –
t e n Ve r änd e r ung s t r e i b e r wa r oft g r oß .
Der Cont ro l l er ist Di en s t l e i s t e r für d a s
M a n a g e m e n t u n d s o l l t e d i e s e Rol le per–
f ek t i on i e r en . Be im Au f bruch z u unb e –
k a n n t e n Kon t i nen t en ist d i e Na v i g a t i o n
Ch e f s a c h e u n d e i n e n Lo t s en kann e s n i cht
g e b e n . Ein Er b s e n z äh l e r o d e r Reg i s t ra t or
z u s e i n , b e i nh a l t e t d i e Ke r n k omp e t e n z e n
Genau i gke i t u n d Sens i b i l i t ä t . Be i d e Kern–
k o mp e t e n z e n s i nd a u c h in de r Verände –
r un g ge f rag t .
Bi e l : Ihre An t wo r t führt m i c h d a z u , e i n e n
für Control l er b e s o n d e r s w i c h t i g e n prak–
t i s c h e n A s p e k t au f zugr e i f en , n äm l i c h d i e
F r a g e n a c h d e n I n s t r u m e n t e n u n d Me –
t h o d e n o d e r a u c h To o l s . Eine relat iv
s t ab i l e Umw e l t e r l aub t a u c h d e n Ei ns a t z
relat iv s t ab i l e r bzw. s t anda rd i s i e r t e r u n d
d am i t g l e i c hb l e i b e nd e r Me t h o d e n u n d
Verfahren, j e d o c h je d y n am i s c h e r u n d
d am i t je i ns t ab i l er d a s Umf e l d ist , d e s t o
w e n i g e r p a s s e n a l t e , b e w ä h r t e Verfah–
ren. Wa s b e d e u t e t d i e s für d i e Un t e r n e h –
me n ? Wa s b e d e u t e t d i e s mi t t e l - u n d
l ang f r i s t i g für k l a s s i s c h e I n s t r u m e n t e
d e s Co n t r o l l i n g s w i e z. B. P l a nun g u n d
B u d g e t i e r u n g , Z i e l v e r e i n b a r u n g u n d
A b w e i c h u n g s a n a l y s e ?
Kr u s e : Im Pr inz ip v e r l i e r e n d i e k l a s s i –
s c h e n Co n t r o l l i n g v e r f a h r e n a u c h i n Zu –
k u n f t n i c h t s v o n i hr e r Wi c h t i g k e i t De n n
l e t z t l i ch v e r d i e n e n d i e Un t e r n e hme n ihr
Geld we i t e r h i n in d e n P h a s e n de r Stabi l i–
t ä t . Al l e rd i ng s ist z u e rwa r t e n , d a s s d i e s e
P h a s e n t endenz i e l l n o c h we i t e r s c h r ump –
f en. D a s Cont ro l l i ng m u s s s i c h auf d i e
kür z e r w e r d e n d e n P l a n u n g s h o r i z o n t e
u n d auf d i e häuf i ger w e r d e n d e n ins tabi –
l en Üb e r g ä n g e e i n s t e l l en . Soll-Ist-Verglei-
c h e , Kos ten- u n d I n v e s t i t i o n s r e c h n u n g e n
o d e r Verfahren de r Qu a l i t ä t s s i c h e r un g
k ö n n e n b e i m Au f bruch z u u n b e k a n n t e n
Kon t i n e n t e n s chne l l a l s Ve rh i nde rung s –
a r g ume n t m i s s b r a u c h t we r d e n . Für d i e
Zu k u n f t i s t e s e i n e r e i z v o l l e A u f g a b e ,
ü b e r d i e E n t w i c k l u n g v o n K e n n w e r t e n
u n d A n a l y s e v e r f a h r e n n a c h z u d e n k e n ,
d i e s p e z i e l l e i n e n Be i t r a g z u m Ma n a g e –
m e n t v o n I n s t ab i l i t ä t l e i s t e n k ö n n e n .
D i e F u n k t i o n e i n e s s e n s i b l e n Wah r –
n e h m u n g s o r g a n s in de r Ve r änd e r ung ist
s i che r i i ch n o c h a u s b a u f ä h i g . Es g e h t dar–
u m , d e n n ä c h s t e n Schr i t t de r Pro f e s s i o –
n a l i s i e r u n g v o n M a n a g e m e n t a k t i v
m i t z u g e s t a l t e n . Ve rmu t l i ch i s t d e r no t -
2 4 3